Rekomendacje po IV Ogólnopolskiej Konferencji z dnia 7 kwietnia 2016 roku
Osoby z niepełnosprawnościami — droga do samodzielności

Plik umieszczono na stronie 13. 04. 2016 r.

 

Opracowanie:
Jolanta Wojciechowska
Prezes Stowarzyszenia „Efekt Motyla”, konsultant ŁCDNiKP
Ewa Błasiak
Przewodnicząca Okręgowej Sekcji Szkolnictwa Specjalnego przy Zarządzie Okręgu ZNP w Łodzi,
Marzena Sławińska
nauczycielka w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym nr 6 w Łodzi

Redakcja:
Janusz Jan Moos, dyrektor ŁCDNiKP

7 kwietnia 2016 roku w Dużej Sali Obrad Urzędu Miasta Łodzi, ul. Piotrkowska 104 odbyła się IV Ogólnopolska Konferencja „Osoby z niepełnosprawnościami — droga do samodzielności” zorganizowana przez Zarząd Okręgu Łódzkiego ZNP — Sekcję Szkolnictwa Specjalnego oraz Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego we współpracy z organizacjami pozarządowymi — stowarzyszeniami działającymi przy szkołach i placówkach specjalnych.

Patronat honorowy nad konferencją objęli: Ministerstwo Edukacji Narodowej, Kuratorium Oświaty w Łodzi, Prezydent Łodzi Hanna Zdanowska. Patronat medialny — Głos Nauczycielski.

Celem konferencji było określenie sytuacji szkół i placówek realizujących przygotowanie zawodowe uczniów z różnymi niepełnosprawnościami w systemie polskiej edukacji, w tym z niepełnosprawnościami sprzężonymi, autyzmem i zespołem Aspergera, prezentacja aktualnego stanu prawnego w zakresie wspierania usamodzielnienia społecznego tej grupy osób oraz określenie niezbędnych kierunków zmian w zakresie edukacji, pomocy społecznej i zatrudnienia.

W konferencji uczestniczyli przedstawiciele władz państwowych, organów prowadzących szkoły, instytucje włączające absolwentów w funkcjonowanie na otwartym i wspomaganym rynku pracy a przede wszystkim przedstawiciele środowiska edukacyjnego, dyrektorzy szkół, poradni psychologiczno-pedagogicznych, rodziców i uczniów z całej Polski. Podjęto próbę określenia niezbędnych kierunków zmian warunkujących prawidłowe przygotowanie niepełnosprawnych absolwentów, zwłaszcza z niepełnosprawnościami sprzężonymi do samodzielności.

Podczas konferencji, którą prowadził dyrektor ŁCDNiKP Janusz Jan Moos zaprezentowano wystąpienia:

• Wprowadzenie w tematykę konferencji — Marek Ćwiek Prezes Okręgu Łódzkiego ZNP

• Aktualna polityka MEN dotycząca kształcenia osób z niepełnosprawnościami — droga ucznia z niepełnosprawnościami na kolejnych etapach edukacji — Helena Maryjanowska — Główny Specjalista w Departamencie Wychowania i Kształcenia Integracyjnego MEN

• Organizacja kształcenia specjalnego i zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami w Łodzi — stan obecny i perspektywy — dr hab. Beata Jachimczak, prof. UAM

• Wspieranie dzieci z orzeczoną niepełnosprawnością i ich rodzin — co wynika z badań przeprowadzonych w szkołach specjalnych województwa łódzkiego? — dr Piotr Plichta, Uniwersytet Wrocławski, IMP

• Adaptacja społeczna i zawodowa uczniów z zespołem Aspergera — dr hab. Dorota Podgórska-Jachnik, prof. UKW w Bydgoszczy

• Przygotowanie uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi (w tym z autyzmem i zespołem Aspergera) do samodzielności — dyr. ZSS nr 4 w Łodzi Maria Pielas, dyr. ZSZS nr 2 w Łodzi Iwona Kowalska

• Z doświadczeń własnych rodzica dziecka z niepełnosprawnościami — Anna Szczygieł — matka uczennicy z autyzmem

• Potrzeby przedsiębiorców regionu łódzkiego z uwzględnieniem możliwości zatrudnienia niepełnosprawnych w świetle prac ORPdE — dr Elżbieta Ciepucha, ŁCDNiKP

• Polityka społeczna wobec osób z niepełnosprawnościami w regionie łódzkim — Monika Krajewska Regionalne Centrum Pomocy Społecznej w Łodzi

• Łódzkie działania na rzecz osób i szkół kształcących osoby z niepełnosprawnościami — Aneta Madziara, Jolanta Wojciechowska, Ośrodek Zarządzania w Edukacji ŁCDNiKP.

Do panelu dyskusyjnego Dyrektor Janusz Moos zaprosił:

• Helenę Maryjanowską — Głównego Specjalistę — Departament Wychowania i Kształcenia Integracyjnego MEN

• dr hab. Beatę Jachimczak, prof. UAM reprezentująca także Prezydenta Miasta Łodzi

• Monikę Krajewską — Regionalne Centrum Pomocy Społecznej w Łodzi

• Agnieszkę Szymańską — dyrektora Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego nr 1 w Łodzi

• dr. Jana Pawlikowskiego — Przewodniczącego Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności — reprezentującego Wojewodę Łódzkiego

• Ewę Ściborską — Rzecznika Osób Niepełnosprawnych w Łodzi

• dr Teresę Wejner Jaworską — adiunkt Instytutu Studiów Edukacyjnych Wyższej Szkoły Edukacji Zdrowotnej i Nauk Społecznych w Łodzi

• Beatę Leńczuk — przedstawicielkę pracodawców

• Małgorzatę Sinior — reprezentująca Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Łodzi

Uczestnicy panelu ustosunkowali się do trzech obszarów/ zagadnień:

I. Osiąganie przez uczniów z niepełnosprawnościami  kompetencji społecznych — jak jest, co należy zmienić?

II. Jakie problemy wymagają szybkiego prowadzenia procesów organizacyjnych i edukacyjnych?

III. Jakie są możliwości zatrudniania osób z niepełnosprawnościami na otwartym, wspomaganym i chronionym rynku pracy?

Uwagi zgłoszone przez prelegentów, dyskusja prowadzona przez moderatora dyr. Janusza Moosa umożliwiła sformułowanie następujących wniosków:

Ad. I. Na starcie w dorosłe życie, związane z aktywnością zawodową osoby z niepełnosprawnością istotnie częściej mają poczucie niekompetencji i prawdopodobnie związane z tym przeświadczenie o ich niekonkurencyjności w ubieganiu się o zatrudnienie na otwartym rynku pracy (badania B. Jachimczak). W związku z tym:

✔ Osoby niepełnosprawne potrzebują wsparcia instytucji, w wielu przypadkach innej osoby — często przygotowane do samodzielności gubią się, gdy nagle zostają same, zwłaszcza bez wsparcia rodziny;

✔ Nadmierna opiekuńczość nauczycieli kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi nie sprzyja uzyskiwaniu samodzielności (nie ma często nikogo innego, aby czuwał nad uczniem);

✔ Należy uczyć podejmowania decyzji, a nie dawać gotowe rozwiązania, jest to niewątpliwie rola dobrze przygotowanej edukacji uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi;

✔ Wyuczone postawy bezradności i bierności powodują, że ludzie nie potrafią sobie pomóc;

✔ Należy rozróżniać wspieranie od wyręczania;

Ad. II. Dzieci niepełnosprawne wychowywane przez rodziców niepracujących (bo opiekujących się dzieckiem — tzw. „opieka wytchnieniowa”) nie mają wzorca pracy. Rodzic roszczeniowy to dziecko roszczeniowe. Trzeba zainicjować/ kontynuować rozwiązania systemowe — powstanie stanowisk asystentów i opiekunów osób niepełnosprawnych:

✔ Należy organizować kształcenie (i szkolenia) w zawodach, potrzebnych na rynku pracy, ale zarezerwowanych tylko dla osób niepełnosprawnych służących ochronie ich rynku pracy. Wprowadzić na listę zawodów MEN zawody proste — pomocnicze, dedykowane osobom z niepełnosprawnością;

✔ Realistycznie sformułować procedury i dostosować wymagania z uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności na egzaminach zewnętrznych (ogólnych i zawodowych), a także maturalnych (w przypadku niepełnosprawności sensorycznych), do których przystępują niepełnosprawni;

✔ Zezwolić na elastyczność planów nauczania;

✔ Konieczne jest wsparcie dla instytucji szkolnictwa specjalnego;

✔ W związku z pejoratywnym wydźwiękiem słowa „specjalna” i zadaniami szkół specjalnych w zakresie wspomagania szkół ogólnodostępnych w pracy z uczniami niepełnosprawnymi, środowisko postuluje przekształcenie nazwy szkoła specjalna na specjalistyczna;

✔ Zintensyfikowanie pracy profilaktycznej i wychowawczej w zakresie agresji tradycyjnej i elektronicznej. Wsparcie kadry pedagogicznej w zakresie wysokiej jakości współpracy z rodzicami.

✔ Wykorzystanie potencjału kadry pracującej w szkołach specjalnych;

✔ Wspieranie i organizowanie grup wsparcia dla rodziców, grup samopomocowych, mentoringowych.

Ad. III. Należy motywować rodziców dzieci niepełnosprawnych do pracy — dać im pracę, w dalszej perspektywie organizować miejsca pracy dla ich niepełnosprawnych dzieci:

✔ Osoby niepełnosprawne od urodzenia winny być aktywizowane zawodowo wraz z rodzicami, aby chciały pracować;

✔ Zgodnie ze stanowiskiem środowiska pracodawców przyjmujących uczniów szkół zawodowych na zajęcia praktyczne/ praktyki zawodowe konieczne jest zwiększenie w planach nauczania liczby godzin kształcenia praktycznego w celu umożliwienia uczącym się nabycia kompetencji zawodowych;

✔ Na portalach o pracy, należy stosować podział na oferty pracy dla niepełnosprawnych i dla sprawnych i na bieżąco je aktualizować;

✔ Należy dokonać zmiany rozporządzeń dotyczących orzecznictwa, które nie były od wielu lat dostosowane do zmieniającej się sytuacji osób z niepełnosprawnościami, także orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego;

✔ Należy wykorzystywać wyniki badań naukowych z ekonomii społecznej, takich jak np. te, prowadzone przez profesor: Podgórską-Jachnik i Jachimczak;

✔ W rozwiązaniach systemowych należy zagwarantować realne wsparcie dla pracodawców organizujących zatrudnienie osób z niepełnosprawnością;

✔ Konieczne jest opracowanie przez PFRON, fundusz pracy i programy operacyjne programów wspierających osoby niepełnosprawne na rynku pracy;

✔ Konieczne jest przeprowadzenie badań (np. przez urzędy pracy), dlaczego uczniowie z niepełnosprawnościami po ukończeniu szkoły w nieznacznym stopniu otrzymują propozycje pracy zgodnie z kwalifikacjami;

✔ Istnieje konieczność/potrzeba powstania projektu śledzącego losy absolwentów szkół zawodowych specjalnych;

✔ Wsparcie dla instytucji szkolnictwa specjalnego;

✔ Wsparcie kadry pedagogicznej w zakresie wysokiej jakości współpracy z rodzicami;

✔ Zwiększenie oferty zajęć pozalekcyjnych, w tym organizowanie przez szkoły dłuższych wyjazdów z dziećmi („zielone szkoły”, kolonie);

Wnioski dotyczące rynku pracy dla osób z niepełnosprawnościami:

✔ Przywrócenie zakładów pracy chronionej;

✔ Większe zaangażowanie instytucji pomocowych — asystenci rodzin, asystenci niepełnosprawnych, zatrudnianie tłumaczy języka migowego;

✔ Tworzenie tzw. spółdzielni socjalnych, gdzie każda osoba z dużymi deficytami będzie miała swojego opiekuna prowadzącego.

PLIKI DO POBRANIA

1. dr Piotr Plichta (Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, Uniwersytet Wrocławski), Wspieranie dzieci z orzeczoną niepełnosprawnością i ich rodzin — co wynika z badań przeprowadzonych w szkołach specjalnych województwa łódzkiego?